Bảo mật trên môi trường trực tuyến trong kỳ nghỉ lễ

Một phụ nữ mặc áo len xám ngồi tại bàn, chăm chú nhìn điện thoại.

Những điều đội ngũ bảo vệ hệ thống cần biết

Tội phạm mạng luôn chớp lấy cơ hội để lợi dụng người dùng. Vào mùa lễ, việc này càng dễ hơn khi mọi người bận rộn và dễ mất tập trung. Giữa việc mua sắm, sum họp gia đình, những cơn cảm lạnh khó chịu đang lây lan và kết nối với người thân qua Internet, kẻ tấn công có rất nhiều cơ hội để ra tay.

Đáng tiếc là lượng hoạt động hợp lệ tăng vọt cũng tạo lớp che chắn cho kẻ tấn công. Dữ liệu Threat Intelligence của Microsoft cho thấy kẻ tấn công thường canh thời điểm triển khai chiến dịch trùng với những lúc mọi người mất tập trung, vội vàng và dễ tin vào email từ nhà bán lẻ hoặc dịch vụ giao hàng hơn.

Những xu hướng theo mùa này xuất hiện nhất quán trong dữ liệu đo từ xa của Microsoft và trong Báo cáo Phòng vệ số Microsoft 2025 (MDDR). Báo cáo cho thấy các cuộc tấn công lừa đảo phi kỹ thuật có hỗ trợ bởi AI và tấn công mạo danh đều tăng cả về số lượng lẫn tỷ lệ thành công trong các giai đoạn giao dịch cao điểm.

Dưới đây là những điểm mà đội ngũ bảo vệ hệ thống và người dùng hằng ngày nên chú ý khi mùa lễ đến gần.

Lừa đảo bằng mã thiết bị

Trong mùa lễ bận rộn, khi xác nhận đơn hàng, cập nhật giao hàng, kiểm tra danh tính và cảnh báo gian lận tăng vọt một cách hợp lý, kẻ tấn công lợi dụng chính sự nhiễu loạn đó. Chúng gửi tin nhắn thúc giục người dùng nhập “mã xác minh” để xử lý sự cố mua hàng hoặc xác nhận giao hàng. Chiêu này nghe rất quen thuộc và tạo cảm giác khẩn cấp, khiến người dùng dễ mất cảnh giác. Nhưng chỉ cần nhập mã đó, kẻ tấn công có thể âm thầm giành quyền truy cập OAuth vào tài khoản của người dùng mà không cần mật khẩu.

Microsoft Threat Intelligence đã ghi nhận sự gia tăng ổn định của các kỹ thuật chiếm đoạt tài khoản không cần đánh cắp thông tin đăng nhập này trên cả môi trường người dùng cá nhân lẫn doanh nghiệp. Kẻ tấn công sử dụng mã thiết bị và hình thức lừa đảo dựa trên cấp quyền vì những cách này đơn giản, dễ mở rộng và rất hiệu quả trong việc vượt qua các biện pháp kiểm soát chống đánh cắp thông tin đăng nhập truyền thống. Trong các giai đoạn mua sắm cao điểm, những chiêu dụ này hòa lẫn với các thông tin liên lạc hợp lệ, khiến việc phát hiện khó hơn và làm tăng nguy cơ bị xâm phạm.

Cách giảm thiểu lừa đảo bằng mã thiết bị

Hạn chế luồng mã thiết bị ở mọi nơi có thể
Tăng độ rõ ràng khi đăng nhập và xác minh người dùng
Thu hồi quyền truy cập ngay khi phát hiện hoạt động đáng ngờ
Sử dụng chính sách rủi ro đăng nhập để tự động cô lập và ngăn chặn
Giám sát liên tục các lượt đăng nhập có nguy cơ

Tấn công CAPTCHA giả mạo (chiêu thức ClickFix)

Các ưu đãi du lịch mùa lễ, đợt giảm giá chớp nhoáng và việc săn quà vào phút chót tạo điều kiện lý tưởng để kẻ tấn công ẩn mình ngay trước mắt người dùng. Các cuộc tấn công chuyển hướng giả mạo xác nhận đặt chỗ hoặc email khuyến mãi thường dẫn nạn nhân đến một trang CAPTCHA – dạng trải nghiệm mà người dùng đã quen và hiếm khi nghi ngờ. Nhưng đó không phải CAPTCHA thật. Hiện nay, kẻ tấn công dùng các trang này làm công cụ truyền tải hướng dẫn tấn công lừa đảo phi kỹ thuật, dụ nạn nhân dán lệnh độc hại trực tiếp vào hộp thoại Run của Windows hoặc terminal.

Microsoft Threat Intelligence gần đây đã cảnh báo về sự gia tăng nhanh chóng của các chiêu trò ClickFix này. Những chiêu trò này không cần chuỗi khai thác lỗ hổng, chỉ cần người dùng làm theo hướng dẫn. Chính sự đơn giản đó giúp chúng dễ mở rộng quy mô và đặc biệt nguy hiểm trong các giai đoạn cao điểm theo mùa, khi người mua sắm thao tác nhanh hơn và dễ làm theo những lời nhắc tưởng như bình thường.

Ví dụ: ngay trước Lễ Tạ ơn, Microsoft Threat Intelligence đã phát hiện và chặn một chiến dịch lừa đảo quy mô lớn từ Storm-0900, nhắm mục tiêu vào hàng chục nghìn người dùng tại Hoa Kỳ. Kẻ tấn công đã canh thời điểm triển khai vào dịp lễ, khi mọi người dễ mất tập trung và đang chờ các thông báo khẩn.

Các email sử dụng những mồi nhử quen thuộc như vé đỗ xe, kết quả y tế và các nội dung liên quan đến Lễ Tạ ơn. Mỗi tin nhắn đều chuyển hướng nạn nhân đến một trang web do kẻ tấn công kiểm soát với CAPTCHA thanh trượt giả, sau đó là lời nhắc ClickFix.

Microsoft đã làm gián đoạn chiến dịch bằng cách lọc thư, bảo vệ điểm cuối và chủ động chặn hạ tầng của kẻ tấn công. Tuy nhiên, chiến dịch này là minh chứng rõ ràng cho cách kẻ tấn công kết hợp những mẫu trải nghiệm đáng tin cậy, như CAPTCHA, với thủ thuật yêu cầu người dùng tự thực thi để vượt qua các biện pháp kiểm soát truyền thống.

Cách giảm thiểu tấn công CAPTCHA giả mạo và ClickFix

Thực thi kiểm soát ứng dụng và hạn chế các đường dẫn thực thi lệnh
Tắt hoặc hạn chế nghiêm ngặt các giao diện dòng lệnh không cần thiết
Siết chặt chính sách lọc trình duyệt và URL
Tăng cường nhận thức của người dùng trước các hành động bất thường
Giám sát các mẫu thực thi lệnh bất thường
Duy trì thiết kế tài khoản theo nguyên tắc đặc quyền tối thiểu

Các chiêu lừa đảo mạo danh bộ phận hỗ trợ kỹ thuật

Khi đi du lịch, mọi người thường mang theo thiết bị cá nhân kém an toàn hơn, dùng Wi-Fi khách sạn và gặp nhiều trục trặc kỹ thuật hơn. Kẻ tấn công lợi dụng điều này bằng cách giả mạo nhân viên hỗ trợ để “xử lý” những sự cố không hề tồn tại. Những chiêu trò này tăng vọt đều đặn từ tháng 11 đến tháng 1, đặc biệt nhắm vào người lớn tuổi trong gia đình hoặc những ai không quá rành công nghệ.

Báo cáo MDDR 2025 chỉ ra lừa đảo mạo danh bộ phận hỗ trợ là một trong những nhóm gian lận toàn cầu thành công nhất. Cụ thể hơn, tống tiền và mã độc tống tiền chiếm một nửa tổng số cuộc tấn công mạng.

Kẻ tấn công ngày càng dùng kịch bản do AI tạo, giọng điệu gọi điện chân thực và mạo danh thương hiệu để tăng độ tin cậy. Kết quả là một kịch bản thuyết phục có thể dẫn đến cài đặt mã độc truy cập từ xa, đánh cắp thông tin đăng nhập hoặc chiếm toàn bộ tài khoản.

Với đội ngũ bảo vệ hệ thống và ban lãnh đạo, các hình thức lừa đảo này đặc biệt đáng lo ngại vì xóa nhòa ranh giới giữa rủi ro cá nhân và rủi ro doanh nghiệp: một thiết bị cá nhân bị xâm phạm qua Wi-Fi khách sạn có thể nhanh chóng trở thành bàn đạp cho các cuộc tấn công rộng hơn.

Giảm thiểu các chiêu lừa đảo mạo danh bộ phận hỗ trợ kỹ thuật

Giảm bề mặt tấn công bằng các biện pháp kiểm soát truy cập từ xa nghiêm ngặt
Củng cố văn hóa xác minh trên toàn tổ chức
Đào tạo người dùng cảnh giác với sự khẩn cấp giả tạo và lời đề nghị hỗ trợ
Siết chặt bảo vệ cho các thiết bị sử dụng khi đi công tác
Chặn các tên miền giống nhau và các trang web mạo danh
Theo dõi việc lạm dụng công cụ truy cập từ xa và các mẫu bất thường tại bộ phận hỗ trợ
Thiết lập các kênh báo cáo rõ ràng, nhanh chóng

Thông báo giao hàng và vận chuyển giả mạo

Mùa mua sắm lễ biến mọi người thành “máy theo dõi đơn hàng”. Kẻ tấn công chen vào đúng luồng suy nghĩ đó. Khi nhiều người phải theo dõi hàng chục kiện hàng, thêm một email báo chậm giao hoặc yêu cầu xác nhận địa chỉ thường không khiến người dùng nghi ngờ.

Theo Báo cáo Phòng vệ số, lừa đảo theo chủ đề giao hàng là một trong những nhóm giả mạo bị lạm dụng nhiều nhất. Microsoft Threat Intelligence ghi nhận các đợt tăng có thể dự đoán trước của những mồi nhử liên quan đến logistics vào mỗi mùa lễ, trong đó kẻ tấn công giả mạo các đơn vị vận chuyển quen thuộc như UPS, USPS, FedEx, Amazon, DHL và các dịch vụ bưu chính địa phương. Thương hiệu trông thuyết phục, thời điểm gửi hợp lý và kỳ vọng của người dùng trong các tuần mua sắm cao điểm khiến các cuộc tấn công này đặc biệt hiệu quả.

Vì các chiến dịch này mô phỏng luồng giao dịch hợp lệ và thường dùng cả mã theo dõi thật lấy từ dữ liệu bị rò rỉ hoặc hộp thư đã bị thu thập, người dùng ngày càng khó phân biệt với thông báo thật.

Cách giảm thiểu lừa đảo thông báo giao hàng và vận chuyển giả mạo

Triển khai các biện pháp bảo vệ URL và miền để vô hiệu hóa các nỗ lực mạo danh
Tăng cường hành vi xác minh của người dùng trong các giai đoạn mua sắm cao điểm
Áp dụng điều kiện chặt chẽ hơn cho Truy nhập Có điều kiện đối với các hành động nhạy cảm về tài chính
Bổ sung phát hiện hành vi đối với việc tạo quy tắc thư và các bất thường trong chuyển tiếp email
Triển khai các chính sách xác thực người gửi và bảo vệ trước tình trạng mạo danh

Các chiêu lừa quyên góp và từ thiện

Làn sóng hào phóng theo mùa tăng mạnh trong quý 4, đặc biệt vào Giving Tuesday, và kẻ tấn công đang lợi dụng điều đó. AI hiện giúp kẻ tấn công tạo hàng loạt trang web phi lợi nhuận trông chuyên nghiệp, câu chuyện giàu cảm xúc và biểu mẫu quyên góp thuyết phục. Chúng dựng nên các câu chuyện khẩn cấp, dễ chạm đến cảm xúc về cứu trợ thiên tai, hoạt động cộng đồng hoặc chiến dịch mùa lễ vào phút chót, với mục tiêu kết hợp thiện chí của người dùng với sự mất tập trung và áp lực thời gian.

Giảm thiểu các chiêu lừa quyên góp và từ thiện

Củng cố văn hóa xác minh, đặc biệt trong các mùa cao điểm quyên góp
Khuyến khích sử dụng các nền tảng quyên góp đã được kiểm chứng
Chặn và giám sát các miền mạo danh hoặc mới đăng ký
Áp dụng biện pháp kiểm soát danh tính chống lừa đảo và phát hiện bất thường
Trang bị cho nhân viên và các bên liên quan kiến thức về sự thay đổi của các chiêu lừa

Hãy tận hưởng mùa lễ, nhưng luôn giữ sự tỉnh táo

Bảo mật không nên làm mất đi niềm vui của mùa lễ, nhưng trong những thời điểm hoạt động tăng cao và mọi người dễ mất tập trung, nhận thức an toàn lại càng quan trọng hơn. Hướng dẫn của Microsoft trong Be Cybersmart Kit cũng nhấn mạnh đúng một điểm: chỉ cần dừng lại, thêm bước xác minh hoặc xem kỹ lần nữa, người dùng cũng có thể tạo ra khác biệt giữa an toàn và trở thành nạn nhân.