This is the Trace Id: 66941f1c793ebe4478bfa299d079fbd0

Iran verantwoordelijk voor Charlie Hebdo-aanvallen

Een close-up van een planeet

Vandaag schrijft het Digital Threat Analysis Center (DTAC) van Microsoft een recente beïnvloedingsoperatie toe aan een Iraanse nation-state actor, gericht op het satirische Franse tijdschrift Charlie Hebdo. Microsoft noemt deze actor NEPTUNIUM, die ook door het Amerikaanse ministerie van Justitie is geïdentificeerd als Emennet Pasargad.

Begin januari claimde een tot dan toe onbekende onlinegroep die zichzelf ‘Holy Souls’ noemde, en die we nu kunnen identificeren als NEPTUNIUM, de persoonlijke gegevens te hebben verkregen van meer dan 200.000 klanten van Charlie Hebdo, nadat het ‘toegang had verkregen tot een database.’ Als bewijs gaf Holy Souls een sample van de gegevens vrij: een spreadsheet met volledige namen, telefoonnummers, huis- en e-mailadressen van accounts die zijn geabonneerd op het tijdschrift of er merchandise van hebben gekocht. Met deze informatie, verkregen door de Iraanse actor, liepen de abonnees het risico dat ze online of fysiek het doelwit zouden worden van extremistische organisaties.

We geloven dat de aanval een reactie is van de Iraanse overheid op een cartoonwedstrijd die is georganiseerd door Charlie Hebdo. Een maand voordat Holy Souls de aanval uitvoerde, deed het tijdschrift de aankondiging dat het een internationale wedstrijd zou organiseren voor cartoons die Ali Khamenei, de hoogste leider van Iran, 'bespotten'. De editie met de winnende cartoons werd begin januari gepubliceerd, gepland om samen te vallen met de achtste gedenkdag van een aanval op de kantoren van het tijdschrift door twee aanvallers van Al Qa'ida op het Arabisch Schiereiland (AQAS).

Holy Souls zette de cache met gegevens te koop voor 20 BTC (op dat moment gelijk aan ongeveer USD 340.000). De vrijgave van de volledige hoeveelheid gestolen gegevens – ervan uitgaande dat de hackers de gegevens die ze beweren te hebben ook echt bezitten – zou in feite neerkomen op het massaal doxen van de lezers van een tijdschrift dat al eerder te maken had met extremistische dreigingen (2020) en dodelijke terreuraanvallen (2015). Uit vrees dat de vermeende gestolen klantgegevens zouden worden afgedaan als verzonnen, was de belangrijke Franse krant Le Monde in staat om te verifiëren 'met meerdere slachtoffers van dit lek' dat het voorbeelddocument van Holy Souls echt was.

Nadat Holy Souls de voorbeeldgegevens had gepost op YouTube en op meerdere hackersforums, werd het lek versterkt door een gecoördineerde operatie op meerdere socialemediaplatformen. Deze versterkingsinspanning maakte gebruik van een specifieke set beïnvloedingstactieken, -technieken en -procedures (TTP's) die DTAC eerder heeft waargenomen in Iraanse beïnvloedingsoperaties met hacken en lekken.

De aanval viel samen met kritiek op de cartoons vanuit de Iraanse overheid. Op 4 januari tweette Hossein Amir-Abdollahian, de minister van Buitenlandse Zaken van Iran: 'De beledigende en onbeleefde actie van het Franse tijdschrift [...] tegen de religieuze en politiek-spirituele autoriteit [...] blijft niet onbeantwoord.' Diezelfde dag riep het Iraanse ministerie van Buitenlandse Zaken de Franse ambassadeur in Iran op het matje vanwege de ‘belediging’ door Charlie Hebdo. Op 5 januari sloot Iran het Franse Instituut voor Onderzoek in Iran en noemde het Iraanse ministerie van Buitenlandse Zaken dat een ‘eerste stap’, met de mededeling dat het de zaak ‘serieus zou opvolgen en de nodige maatregelen zou nemen’.

Er zijn verschillende elementen van de aanval die lijken op vorige aanvallen die werden uitgevoerd door Iraanse nation-state actoren, inclusief:

  • De persona van een hacktivist eist de cyberaanval op
  • Claims van een succesvolle 'defacing' (bekladding) van een website
  • Het online lekken van privégegevens
  • Er wordt gebruikgemaakt van inauthentieke socialemediapersona's ('sokpoppen'). Sokpoppen zijn socialemedia-accounts die fictieve of gestolen identiteiten gebruiken om onduidelijk te maken wie de echte eigenaar is van het account, met als doel misleiding. Deze sokpoppen claimen dat ze uit het land komen waar de hack op was gericht, ter promotie van de cyberaanval. Ze gebruiken taal met fouten die overduidelijk zijn voor moedertaalsprekers
  • Imitatie van gezaghebbende bronnen
  • Contact opnemen met nieuwsmediaorganisaties

Hoewel de toeschrijving van vandaag is gebaseerd op een grotere set informatie die beschikbaar is voor het DTAC-team van Microsoft, is dit waargenomen patroon typisch voor operaties die worden gesteund door de Iraanse staat. Deze patronen zijn ook aangemerkt in de Private Industry Notification (PIN) van oktober 2022 van de FBI als patronen die worden gebruikt door aan Iran gelinkte actoren om cybergedreven beïnvloedingsoperaties uit te voeren.

De campagne die gericht is op Charlie Hebdo maakte gebruik van tientallen Franstalige sokpopaccounts om de campagne te versterken en vijandige berichten te verspreiden. Op 4 januari begonnen de accounts, waarvan er veel recent waren aangemaakt met nog maar weinig views en volgers, de Khamenei-cartoons op Twitter te bekritiseren. Essentieel is dat deze accounts, nog voordat er sprake was van noemenswaardige berichtgeving over de vermeende cyberaanval, identieke screenshots plaatsten van een gehackte website met het Franstalige bericht: 'Charlie Hebdo a été piraté' (“Charlie Hebdo is gehackt').

Een paar uur nadat de sokpoppen waren begonnen met tweeten, werden ze bijgestaan door minstens twee geïmiteerde socialemedia-accounts van Franse gezaghebbende figuren: een technisch leidinggevende en een redacteur van Charlie Hebdo. Deze accounts, allebei gemaakt in december 2022 en met een laag aantal volgers, begonnen vervolgens schermopnamen van de gelekte Charlie Hebdo-klantgegevens van Holy Souls te posten. De accounts zijn sindsdien opgeschort door Twitter.

Een nep Twitter-account van een Charlie Hebdo-redacteur post schermopnamen van gelekte klantgegevens
Een account dat een redacteur van Charlie Hebdo imiteert, tweet over de lekken

Het gebruik van zulke sokpopaccounts is ook waargenomen in andere aan Iran gelinkte operaties, waaronder een aanval die werd opgeëist door Atlas Group, een partner van Hackers of Savior, die in 2022 door de FBI aan Iran werd toegeschreven. Tijdens het WK van 2022 claimde Atlas Group dat het de infrastructuur was ‘binnengedrongen’ [sic] en een Israëlische sportwebsite had vernield. Op Twitter werd de aanval versterkt door sokpopaccounts in het Hebreeuws en de imitatie van een sportverslaggever van een populair Israëlisch nieuwskanaal. Het nepaccount van de verslaggever postte dat hij na de reis naar Qatar had geconcludeerd dat Israëli's 'niet naar Arabische landen zouden moeten reizen'.

Samen met schermafbeeldingen van de gelekte gegevens plaatsten de sokpopaccounts spottende berichten in het Frans, waaronder: ‘Voor mij zou het volgende onderwerp van Charlie’s cartoons Franse cybersecurity-experts moeten zijn.’ Deze accounts probeerden ook het nieuws over de vermeende hack te versterken door in tweets te reageren op publicaties en journalisten, waaronder de Jordaanse krant al-Dustour, het Algerijnse Echorouk en Le Figaro-verslaggever Georges Malbrunot. Andere sokpopaccounts beweerden dat Charlie Hebdo in opdracht van de Franse regering werkte en dat deze probeerde de aandacht van het publiek af te leiden van de stakingen.

Volgens de FBIis één doel van de Iraanse beïnvloedingsoperaties 'het ondermijnen van publiek vertrouwen in de beveiliging van het netwerk en de gegevens van het slachtoffer, evenals het in verlegenheid brengen van de getroffen bedrijven en landen.' De berichtgeving in de aanval op Charlie Hebdo lijkt inderdaad op andere aan Iran gekoppelde campagnes, bijvoorbeeld de campagnes die zijn opgeëist door 'Hackers of Savior', een aan Iran gekoppelde persona. Hackers of Savior claimde in april 2022 de infiltratie van de cyberinfrastructuur van grote Israëlische databases en publiceerde een waarschuwing voor Israëli's: "Vertrouw je overheid niet."

Wat je ook mag vinden van de redactionele keuzen van Charlie Hebdo, het vrijgeven van de persoonsgegevens van tienduizenden klanten vormt een ernstige bedreiging. Dat werd op 10 januari onderstreept in een waarschuwing voor ‘wraak’ tegen de publicatie van Hossein Salami, commandant van de Islamitische Revolutionaire Garde in Iran. Hij wees op het voorbeeld van auteur Salman Rushdie, die in 2022 werd neergestoken. Salami voegde daaraan toe: ‘Rushdie komt niet meer terug.’

De toeschrijving die we vandaag doen is gebaseerd op het DTAC-framework voor toeschrijving.

Microsoft investeert in het bijhouden en delen van informatie over beïnvloedingsoperaties van natiestaten, zodat klanten en democratieën van over de hele wereld zichzelf kunnen beschermen tegen aanvallen zoals die tegen Charlie Hebdo. We gaan door met het vrijgeven van dit soort informatie wanneer we wereldwijd soortgelijke operaties van overheden en criminele groepen waarnemen.

Matrix met toegeschreven beïnvloedingsoperaties 1

Grafiek, matrix met cyberbeïnvloedingsoperaties

Verwante artikelen

Oekraïne verdedigen: Vroege lessen uit de cyberoorlog

De meest recente bevindingen in onze doorlopende inspanningen voor bedreigingsinformatie tijdens de oorlog tussen Rusland en Oekraïne en een reeks conclusies uit de eerste vier maanden, vergroten de behoefte aan aanhoudende en nieuwe investeringen in technologieën, gegevens en partnerschappen die overheden, bedrijven, NGO's en universiteiten ondersteunen.

Cyber Resilience

Microsoft Beveiliging heeft een enquête uitgevoerd onder meer dan 500 beveiligingsprofessionals om opkomende beveiligingstrends en de belangrijkste kwesties van CISO's te begrijpen.

Inzichten uit biljoenen dagelijkse beveiligingssignalen

Microsoft-beveiligingsexperts lichten het hedendaagse bedreigingslandschap toe, bieden inzichten in opkomende trends en in historisch voortdurende bedreigingen.

Volg Microsoft Beveiliging

Nederlands (Nederland) Privacy van consumentenstatus Contact opnemen met Microsoft Privacy Cookies beheren Gebruiksvoorwaarden Handelsmerken Over onze advertenties EU Compliance DoCs